Roedd y tywydd yn berffaith ar gyfer ein taith gerdded yng Ngelligaer ddydd Sadwrn. Doedd dim un cwmwl i’w weld, ac o ganlyniad i’r llosgfynydd yn Eyjafjallajoekull doedd dim olion awyrennau ychwaith!

Cychwynnwyd y daith o Eglwys Sant Catwg, safle hanesyddol iawn sydd yn awr eglwys canoloesol. Cysegrwyd yr eglwys er cof Sant Catwg, mab henaf Brenin Gwynllyw o Wynllŵg a Santes Gwladus a oedd yn ferch Brenin Brychan o Brecheiniog.

Ben Jones oedd arweinydd y daith, ac aethom heibio i safle’r gwersyll Rhufeinig, cyn bwrw ymlaen dros ben y comin ar ein ffordd i Gapel Gwladus, lle adroddodd Ben hanes Santes Gwladus. Clywom am ei gŵr Gwynllyw Filwr, a oedd yn forlleidr yn ôl y sôn. Cipiwyd Gwladus gan Gwynllyw a’i filwyr ar ôl i’w thad gwrthod gadael iddi briodi ag ef. Blynyddoedd wedyn trodd Gwynllyw at Iesu ac adeiladu cell meudwy yng Nghasnewydd, ar safle lle mae Eglwys Gadeiriol Gwynllyw (St. Woolos), yn sefyll arno heddiw. Ar ôl ychydig, symudodd Gwladus i Bassaleg, ac wedyn i gell meudwy yng Ngelligaer a enwyd Capel Gwladys.

Erbyn i ni ddychwelyd i Eglwys Sant Catwg, roedd chwant bwyd ar bawb, felly aethom i dafarn yr Hollybush yn Nelson lle mwynheuom bryd o fwyd blasus i orffen y daith ardderchog.